De steendrukker beschikt over een heel gamma aan materialen. Hij drukt op een speciale steendrukpers en gebruikt een lithografische steen als drager. Dit zijn poreuze kalkstenen, oorspronkelijk uit groeves in Solnhofen (Duitsland) gewonnen. Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste materialen bij de basistechniek voor steendrukken. Bij de besprekingen van de verschillende technieken behandelen we de verschillende materialen in detail.

De lithograaf bewerkt de stenen op een schuur- of slijptafel met schuurmiddel in verschillende korrelgroottes gaande van een grove korrel tot een fijne korrel. Meestal schuurt hij de stenen eerst met fijn zand op, om daarna siliciumcarbide of aluminiumoxide te gebruiken. Voor dit werk kan ook een speciale schuurschijf of -loper nuttig zijn.

Na het schuren van de steen brengt de kunstenaar een prent op de steen aan. Er zijn verschillende materialen om te tekenen op een steen. Dat zijn steeds ‘vette’ materialen zoals lithografisch potlood of krijt. Men kan ook tekenen met lithografische tekeninkt of schilderen met inkt, de zogenaamde tusche. Meestal gebruikt men gedemineraliseerd water om de inkt aan te lengen.

Voor de preparatie van de steen gebruikt men een assortiment aan producten. De steendrukker dept het getekende beeld met talkpoeder en brengt daarna een laag arabische gom aan. Plaatselijk zuurt hij de tekening met zogenaamde etsgom: arabische gom met een scheutje salpeterzuur. Nadien zal men de gom oplossen en dunzetten met gaas- of kaasdoek, waarna de tekening wordt uitgewassen met terpentijnolie, een natuurproduct dat van cypressen afkomstig is. Daarna brengt de lithograaf peninkt aan op de uitgewassen tekening. Dit gebeurt meestal met een lederen inktrol. Na een hele reeks preparaties met arabische gom is de steen uiteindelijk drukklaar.

Voor het drukken zelf gebruikt de lithograaf een steendrukpers en lederen of rubberen inktrollen. Hij rolt de drukinkt uit op een glasplaat of een speciale inksteen. De steendrukker legt het (meestal licht bevochtigde) lithopapier op de ingeïnkte steen en dekt het af met een zogenaamde timpaan of gladdekker: een ingevet stuk karton dat een vlotte gang door de pers garandeert. Na het drukken drogen de prenten meestal op een speciaal droogrek.

Een hele drogisterij aan producten dus, nog aangevuld met zaken zoals penselen, plamuurmessen, viscosesponzen, tamponneerkussens, asfaltum, vilt, puimsteen, lithonaalden, ‘aniline’-potloden, koevoeten en vijlen, en nog veel meer, wordt vervolgd…

Bij de bespreking van de verschillende technieken zullen we dieper ingaan op de materialen, hun toepassing en  mogelijke alternatieven.

Materialen

Lithomateriaal, voormalig steendrukatelier Rudolf Broulim (© R. Joossen)

De belangrijkste materialen

De belangrijkste materialen in beeld gebracht (© R. De Graef)

Work in progress! Alle onderdelen van deze website worden gedurende het tweejarig traject continu aangepast op basis van de opgedane ervaringen.

Bekijk ook