English text below

In de laatste rechte lijn naar het einde van het meester-leerlingtraject Een lithografische passie, publiceren we de komende maanden blogs waarin we onze resultaten van de afgelopen twee jaar tonen. Maar eerst: de lang beloofde blog over mijn werk in het Amsterdamse atelier van meesterdrukker en vriend Aad Hekker. Daar werkte ik op een contrapers en drukte ik een portret van mijn goede vriend Peter.

Aad Hekker is een Amsterdamse drukker die werkt in opdracht van kunstenaars en galerijen. Daarnaast geeft hij regelmatig lezingen en workshops over zijn vak. Aad is één van de zeldzame drukkers die ook schrijft over zijn ambacht. Zo was hij hoofdredacteur van het grafiekmagazine RAAM (2007–2018) en auteur van het zeer complete Vakboek van de Lithografie, dat naar verwachting in 2026 verschijnt.

De ontmoeting en het atelier

Aad stond mee aan de wieg van de stichting Archaeopteryx Actuele Grafiek, die de grafische kunst — en lithografie in het bijzonder — promoot. Ik leerde hem kennen bij Basement Press Diepenheim, waar hij een workshop plaatlithografie gaf. De verhalen over zijn atelier op de zolder van een zeventiende-eeuws grachtenpand en zijn contrapers deden me besluiten een week bij hem in de leer te gaan.

De contrapers uitgelegd

Een contrapers — in Nederland ook bekend als offsetproefpers — werd vroeger gebruikt om lithografieën in grote oplages voor te bereiden. Eerst werd er proefgedrukt. Bij een goed resultaat volgde de oplage op een sneldrukpers.

Bij een klassieke steendrukpers komt het beeld rechtstreeks van de steen op het papier. Daardoor verschijnt het als spiegelbeeld. Bij een contrapers gebeurt de overdracht indirect via een rubberrol. Die rolt over de steen, neemt de tekening op en zet die over op het papier. Het resultaat is géén spiegelbeeld — handig bij tekst.

Het correct instellen van de pers vergt oefening. Maar eenmaal onder de knie, kan je vlot en precies drukken — zelfs in meerdere drukgangen. Je kan het papier telkens op exact dezelfde plek leggen. Ook het drukken tot aan de rand van de steen lukt beter dan bij een klassieke handpers.

Aad aan het werk

Aad begeleidde me door het hele proces. Nadat ik mijn ontwerp op de steen tekende, plaatste hij die op het persbed en stelde alles nauwkeurig af. De rubberen rol kon zo perfect over de steen rollen en de inkt opnemen. Vervolgens verankerde Aad de steen met houten balkjes en stelde hij de papierpositie af. Daarna kon ik inkten en drukken.

Peters Portret

Het idee voor deze prent kwam van mijn vriend Peter, die het boek Mr Gwyn van Alessandro Barico las. Het verhaal over een auteur die portretten schrijft, inspireerde me tot een portret van Peter. Ik nam foto’s, koos het beste beeld en bewerkte dat in Photoshop. Dat werd de basis voor mijn tekening op de steen.

We gebruikten twee stenen: één met het sleutelbeeld in zwarte Hanco-inkt met sepia, en één voor de invulling in lichtbeige en later oker. We drukten op het prachtige Magnani Incisioni-papier van 310 gram.

Mijn droom is om ooit zelf zo’n contrapers te bezitten. Ze zijn zeldzaam en kostbaar, maar wie weet. Als je er eentje weet staan, geef gerust een seintje.

rudy de lithograef

PS1: Een verslag van deze workshop verscheen eerder in het boek Een Lithografische Passie, van Rudy De Graef en Ronald Joossen (uitgave in eigen beheer).

PS2: Een contraprestatie is een wederdienst, maar hier gaat het over een contraperstatie — iets totaal anders…

An Offset Press Performance in Amsterdam

As we enter the final stretch of the master-apprentice program A Lithographic Passion, the coming months will feature blog posts showcasing our achievements from the past two years. But first, the long-promised post about my time in the Amsterdam studio of master printer and friend Aad Hekker, where I worked on a counterpress and printed a portrait of my dear friend Peter.

Aad Hekker is a printer based in Amsterdam who works on commission for artists and galleries. He also regularly gives lectures and workshops on his craft. Aad is one of the rare printers who also writes about it. He served as editor-in-chief of the graphic arts magazine RAAM (2007–2018) and authored the comprehensive Vakboek van de Lithografie, expected to be published in 2026.

The meeting and the studio

Aad also co-founded the Archaeopteryx Actuele Grafiek foundation, which promotes graphic arts — especially lithography. I met him at Basement Press Diepenheim during a plate lithography workshop. Stories about his studio in the attic of a seventeenth-century canal house and his counterpress convinced me to apprentice with him for a week.

The offset press explained

An offset press — also known in Belgium as contra press — was traditionally used to test and fine-tune lithographs before printing large editions. If the result was satisfactory, the full run was printed on a high-speed press.

With a classic lithography press, the image transfers directly from the stone to the paper, resulting in a mirrored print. With a counterpress, the transfer is indirect via a rubber roller. It rolls over the stone, picks up the drawing, and transfers it to the paper — without mirroring. This is especially useful when working with text.

Setting up the press takes practice. But once mastered, it allows for smooth and precise printing — even in multiple runs. You can place the paper in exactly the same spot each time. Printing right to the edge of the stone is also easier than with a classic hand press.

Aad at work

Aad guided me through the entire process. After I drew my design on the stone, he placed it on the press bed and adjusted everything meticulously. The rubber roller could then roll perfectly over the stone and pick up the ink. He secured the stone with wooden beams and adjusted the paper position. Then I could ink the stone and begin printing.

Peter’s Portrait

The idea for this print came from my friend Peter, who was reading Mr Gwyn by Alessandro Barico. The story of an author who writes portraits inspired me to create one of Peter. I took photos, selected the best image, and edited it in Photoshop. That became the basis for my drawing on the stone.

We used two stones: one for the key image in black Hanco ink with sepia, and one for the filling in light beige and later ochre. We printed on the beautiful 310-gram Magnani Incisioni paper.

My dream is to one day own a counterpress myself. They’re rare and expensive, but who knows. If you happen to know of one, feel free to reach out.

rudy de lithograef